Image

Blog

5 Day Fast

Icon

Ramon Siljade

5-6 min

Sportvasten: wat is het, hoe werkt het en wat is het verschil met 5 Day Fast?

Summary

Sportvasten is een methode waarbij tijdelijke voedingsbeperking en lichaamsbeweging worden gecombineerd. Het bekende Nederlandse programma duurt meestal 10 dagen, met een afbouwfase, vastendagen en een opbouwfase. 5 Day Fast werkt anders: dit is een vijfdaags fasting mimicking programma waarbij je dagelijks blijft eten volgens een gestructureerd menu.

Sportvasten combineert tijdelijke voedingsbeperking met geplande lichaamsbeweging. Dit kan veranderen hoe je lichaam koolhydraten en vetten als energiebron gebruikt. Maar meer vet verbranden tijdens het sporten betekent niet automatisch dat je meer lichaamsvet verliest of je uithoudingsvermogen verbetert. Hoe werkt sportvasten precies, waar moet je rekening mee houden en wat is het verschil met een fasting mimicking aanpak zoals 5 Day Fast?

Wat is sportvasten?

Sportvasten betekent dat je tijdelijk minder eet en dit combineert met geplande lichaamsbeweging. De term wordt ook gebruikt voor een gestructureerd tiendaags protocol met een afbouwfase, dagen waarop je vast met sappen en een geleidelijke terugkeer naar normale voeding.

In dit artikel bespreken we de algemene principes van het combineren van vasten of voedingsbeperking met lichaamsbeweging. De exacte voeding, duur, trainingsinstructies en begeleiding hangen af van het protocol dat je volgt.

Anders dan bij intermittent fasting, waarbij het vooral draait om wanneer je eet, combineert sportvasten veranderingen in je voeding expliciet met beweging. Sommige protocollen bevatten ook supplementen, een dagschema en coaching.

Het gezamenlijke principe is dat je energie blijft verbruiken door te bewegen, terwijl je tijdelijk minder eet. Wat er vervolgens gebeurt, hangt af van de grootte van het energietekort, de beschikbaarheid van koolhydraten, de trainingsintensiteit en hoe jouw lichaam daarop reageert.

Hoe werkt sportvasten?

De aanpak combineert een lagere energie-inname met lichaamsbeweging. Je lichaam voorziet in zijn energiebehoefte door zowel voedingsstoffen uit je voeding als opgeslagen energie (lichaamsvet) te gebruiken.

Tijdelijk minder energie innemen

Wanneer je minder energie binnenkrijgt dan je lichaam verbruikt, ontstaat er een energietekort.

Je lichaam gebruikt dan zijn energiereserves, waaronder glycogeen en vet. Glycogeen is de opgeslagen vorm van koolhydraten en bevindt zich vooral in de spieren en lever.

Wanneer je minder koolhydraten eet, kunnen deze voorraden afnemen. Het lichaam kan daardoor meer vet als energiebron gaan gebruiken. Dit proces wordt vaak 'vetverbranding' genoemd, al zegt het op zichzelf niets over hoeveel lichaamsvet je uiteindelijk verliest.

Bewegen tijdens het vasten

Lichaamsbeweging verhoogt het energieverbruik en beïnvloedt welke brandstoffen je spieren gebruiken.

Tijdens inspanning gebruiken je spieren zowel koolhydraten als vetten. De verhouding hangt onder andere af van de intensiteit. Wanneer je beweging combineert met een lagere koolhydraatinname, kunnen je glycogeenvoorraden afnemen doordat er minder koolhydraten beschikbaar zijn om ze weer aan te vullen.

Dat betekent niet dat harder trainen betere resultaten oplevert. Zware trainingen tijdens een periode van sterke voedingsbeperking kunnen het zowel moeilijker maken om je trainingskwaliteit te behouden en voldoende te herstellen, als ook het risico enorm vergroten om spiermassa te verliezen 

De wijze van trainen moet daarom altijd worden bekeken in combinatie met de voedingsbeperkingen, en niet als een afzonderlijke uitdaging.

Voeding en herstel na het vasten

Ook de terugkeer naar normale voeding maakt deel uit van het proces.

Koolhydraten helpen je glycogeenvoorraden weer aan te vullen. Eiwitten en voldoende energie-inname ondersteunen het behoud van spiermassa en het herstel. Als je na de restrictieperiode te weinig blijft eten, kan dit je volgende trainingen negatief beïnvloeden.

Een gestructureerde aanpak moet daarom aandacht besteden aan de voorbereiding, de beweging tijdens de restrictieperiode en de voeding (het aanvullen) achteraf.

Wat gebeurt er in je lichaam tijdens sportvasten?

Je lichaam gebruikt van nature een combinatie van koolhydraten en vetten als energiebron. De verhouding hangt af van factoren zoals trainingsintensiteit, recente maaltijden, trainingsniveau en beschikbare energiereserves.

Wanneer de beschikbaarheid van koolhydraten afneemt, kan het lichaam meer vet gaan verbranden. Dit noemen we vetoxidatie: het gebruik van vetzuren om energie te produceren.

Als de beschikbaarheid van koolhydraten en energie voldoende lang laag blijft, moet de lever ketonen gaan produceren. Deze vormen tijdens het vasten en andere omstandigheden met weinig beschikbare koolhydraten een alternatieve energiebron voor verschillende weefsels, waaronder grotendeels de hersenen (1).

Deze veranderingen worden soms een 'metabole switch' genoemd. Het lichaam schakelt echter niet simpelweg de verbranding van koolhydraten uit en de vetverbranding aan. Beide blijven energie leveren, maar in verschillende verhoudingen.

Een tijdelijke toename van de vetverbranding betekent ook niet dat je stofwisseling blijvend is veranderd. Het garandeert evenmin langdurig vetverlies, want dat hangt af van de totale energiebalans over een langere periode.

Kun je afvallen met sportvasten?

Minder eten combineren met lichaamsbeweging kan leiden tot gewichtsverlies wanneer hierdoor een energietekort ontstaat. Maar de verandering op de weegschaal bestaat niet uitsluitend uit lichaamsvet.

Tijdens een periode van voedingsbeperking kunnen verschillende dingen veranderen:

  • glycogeenvoorraden

  • de hoeveelheid water die samen met glycogeen wordt opgeslagen

  • darminhoud

  • vetmassa

  • andere onderdelen van de vetvrije massa

Wanneer je weer normaal gaat eten, zullen de glycogeen- en watervoorraden opnieuw worden aangevuld. Een deel van het gewicht kan daardoor terugkomen, zonder dat het je hoeveelheid lichaamsvet beïnvloedt.

Er is geen vaste hoeveelheid gewichtsverlies die iedereen kan verwachten. Het resultaat hangt af van de toegepaste voedingsbeperkingen, je lichaamsgrootte, je activiteitsniveau en wat je na het programma doet.

Voor gewichtsbeheersing op de lange termijn gaat het niet alleen om hoeveel kilo je tijdens een kort programma verliest. Het is minstens zo belangrijk of je de eet- en beweeggewoonten die daarna volgen deels kunt volhouden.

Wat betekent sportvasten voor je uithoudingsvermogen?

Vet is een belangrijke energiebron tijdens sport, vooral bij een lage tot matige intensiteit, of bij het heen en weer schakelen tussen hoger en lager intensief.

Het lichaam slaat altijd veel meer energie op in de vorm van vet dan als glycogeen. Maar een grote energiereserve hebben is iets anders dan die energie snel genoeg kunnen vrijmaken en gebruiken voor een bepaalde inspanning.

Dat verschil helpt verklaren waarom een hogere vetverbranding niet automatisch leidt tot betere duurprestaties.

In een onderzoek onder wedstrijdwandelaars op topniveau zorgde een koolhydraatarm en vetrijk dieet voor meervetverbranding, maar verslechterden de inspanningseconomie en de prestaties bij intensieve duurinspanning (2). Dit onderzoek ging niet over een sportvastenprogramma, maar hetlaat wel zien waarom meer vetgebruik als energiebron op zichzelf onvoldoende bewijs is voor betere sportprestaties.

Koolhydraten kunnen sneller worden omgezet en ATP leveren dan vetoxidatie en worden daarom steeds belangrijker naarmate de inspanningsintensiteit toeneemt. Duursporters kunnen er dus niet zomaar van uitgaan dat ze hetzelfde tempo of vermogen kunnen behouden door koolhydraten grotendeels te vervangen door vet als energiebron.

Of een tijdelijk verlaagde energie inname als voedingsstrategie de prestaties verbetert, moet worden beoordeeld aan de hand van daadwerkelijke prestatiemetingen, en niet alleen op basis van ketonenwaarden in het bloed of vetverbranding. Trainingskwaliteit, voldoende energie-inname en herstel blijven belangrijke factoren.

Kun je spiermassa behouden tijdens sportvasten?

Het behoud van spiermassa verdient veel aandacht wanneer je voedingsbeperking combineert met lichaamsbeweging.

Een afname van de gemeten vetvrije massa betekent niet automatisch dat je spierweefsel hebt verloren. Bij metingen van de vetvrije massa spelen ook water en glycogeen een rol. Beide kunnen veranderen tijdens korte periodes van voedingsbeperking.

Toch kan een groot energietekort het moeilijker maken om spiermassa te behouden, vooral wanneer de eiwitinname onvoldoende en trainingsprikkel te groot zijn.

Onderzoek bij jonge mannen heeft gekeken naar de invloed van eiwitinname op de lichaamssamenstelling tijdens een energietekort in combinatie met training. In een gerandomiseerde studie leidde een eiwitrijker dieet tot gunstigere resultaten voor de vetvrije massa dan een dieet met minder eiwitten, gedurende vier weken van energierestrictie en intensieve training (4).

Deze studie onderzocht geen sportvasten. De resultaten mogen daarom niet worden gezien als bewijs dat een specifiek vastenprogramma spiermassa behoudt.

Factoren die belangrijk zijn voor het behoud van spiermassa tijdens gewichtsverlies zijn onder andere:

  • wetenschappelijk onderzoek naar het gebruikte protocol

  • voldoende eiwitinname

  • passende krachttraining

  • een energietekort dat aansluit bij de persoon

  • voldoende herstel

  • passende voeding na de restrictieperiode

De precieze aanpak moet rekening houden met de voedingsbeperkingen die worden gevolgd, de gezondheid en de trainingsbelasting van de persoon.

Is sportvasten gezond en wat zijn de nadelen?

Voedingsbeperking combineren met lichaamsbeweging kan belastend zijn. Of de aanpak geschikt is, hangt af van hoe streng de beperking is, welke inspanning je levert en je persoonlijke situatie. Ook is het belangrijk om een te controleren of het programma dat je wilt gebruiken, een brede onderbouwing van wetenschappelijk onderzoek en publicaties heeft. 

Mogelijke klachten zijn honger, vermoeidheid, hoofdpijn, duizeligheid en een verminderd vermogen om te sporten. Onvoldoende eten kan het herstel ook moeilijker maken, vooral voor mensen die al regelmatig trainen.

Er is een belangrijk verschil tussen licht blijven bewegen terwijl je tijdelijk minder eet, en zware trainingen combineren met een sterk beperkte voedselinname.

Begin niet op eigen initiatief aan een restrictief vasten- en beweegprogramma als je een medische aandoening hebt, medicijnen gebruikt, zwanger bent, borstvoeding geeft, ondergewicht hebt of momenteel een eetstoornis hebt of die in het verleden hebt gehad. Dit is geen volledige lijst. Vraag medisch advies en controleer de voorwaarden van het specifieke protocol.

Stop met sporten en vraag medisch advies als je ernstige duizeligheid, flauwvallen, verwardheid of andere ernstige klachten ervaart.

Vasten of een hoge vetverbranding is op zichzelf geen bewijs dat een aanpak gezond of geschikt voor je is.

Wat is het verschil tussen sportvasten en 5 Day Fast?

Beide aanpakken brengen tijdelijke veranderingen in de voeding met zich mee en kunnen instructies voor lichaamsbeweging bevatten. De verschillen zitten vooral in het voedingsschema, de duur, de bewegingsvereisten en de vorm van begeleiding.

Sportvasten

In de brede betekenis die we hier gebruiken, combineert sportvasten een periode van vasten of verminderde voedselinname met geplande lichaamsbeweging.

De term verwijst ook naar een gestructureerd tiendaags protocol met een afbouwfase, sapvasten en een geleidelijke terugkeer naar normale voeding. Zo'n protocol kan voedingsinstructies, supplementen en coaching bevatten.

Het zou daarom onjuist zijn om ervan uit te gaan dat sportvasten per definitie geen structuur of begeleiding biedt. Deze onderdelen moeten worden beoordeeld op basis van de specifieke aanpak die je overweegt.

5 Day Fast

5 Day Fast is een vijfdaags fasting mimicking programma. Deelnemers blijven dagelijks eten volgens een aanpasbaar menu met een beperkte energie-inname en vastgelegde voedingsmiddelen en hoeveelheden.

Het programma bevat een menu, boodschappenlijst, dagschema, bewegingsadvies en zeven supplementen in één pakket. Voor vragen kun je terecht bij support@5dayfast.nl.

5 Day Fast bouwt voort op onderzoek naar fasting mimicking diets, waaronder het werk van professor Valter Longo. In meer dan 30 jaar onderzoek naar specifieke fasting mimicking protocollen zijn fysiologische reacties en veranderingen in gezondheidsgerelateerde markers bestudeerd (3).

Deze studies vormen de wetenschappelijke achtergrond van de aanpak. Hierdoor kan 5 Day Fast bouwen op zowel de veiligheid, als de resultaten van het gepubliceerde onderzoek naar het 5 daagse protocol.

Ook 5 Day Fast is niet voor iedereen geschikt. Vul vóór deelname de check in op de website en overleg met je arts als je een medische aandoening hebt of medicijnen gebruikt.

Sportvasten vs 5 Day Fast: de belangrijkste verschillen

Aspect

Sportvasten

5 Day Fast

Basisprincipe

Voedingsbeperking gecombineerd met geplande lichaamsbeweging

Een vijfdaags fasting mimicking voedingsprogramma waar je ook bij beweegt.

Duur

Afhankelijk van de aanpak; het bekende tiendaagse protocol bevat een afbouwfase, sapvasten en een opbouwfase

Vijf dagen

Voeding

Afhankelijk van het protocol en de verschillende fases

Dagelijks voeding volgens een energiebeperkt menu

Lichaamsbeweging

Een belangrijk onderdeel van de aanpak; instructies verschillen per protocol

Bewegingsadvies inbegrepen

Supplementen

Kunnen onderdeel zijn van een gestructureerd protocol

Zeven supplementen inbegrepen

Instructies en begeleiding

Kan een voedingsschema en coaching bevatten

Menu, dagschema, boodschappenlijst en support

Wetenschappelijke onderbouwing

Algemeen onderzoek naar vasten en beweging bewijst niet automatisch de effecten van elk protocol. Er is geen langdurig onderzoek naar sportvasten.

Meer dan 30 jaar wetenschappelijk onderzoek en publicaties naar het gebruikte protocol.

De aanwezigheid van een schema, supplementen of begeleiding betekent op zichzelf niet dat een programma betere gezondheids- of sportprestaties oplevert. Daarvoor is onderzoek nodig naar het betreffende programma en is het belangrijk om het ook zelf te ervaren.

Conclusie: sportvasten of 5 Day Fast?

Sportvasten combineert tijdelijke voedingsbeperking met geplande lichaamsbeweging. Dit kan veranderen hoe het lichaam koolhydraten en vetten als energiebron gebruikt. Maar een hogere vetverbranding betekent niet automatisch meer vetverlies of betere duurprestaties.

5 Day Fast volgt een vijfdaagse fasting mimicking aanpak waarbij deelnemers dagelijks blijven eten volgens een energiebeperkt menu. Het programma bevat voedingsinstructies, supplementen en bewegingsadvies.

Beide aanpakken kunnen structuur en begeleiding bieden. Het belangrijkste verschil zit in wat je eet, hoe lang de beperkingen duren, welke lichaamsbeweging wordt verwacht,of de aanpak bij jouw situatie past en hoeveel wetenschappelijke onderbouwing er onder de gebruikte protocollen ligt.

Geen van beide programma's garandeert een specifiek resultaat voor jou als individu. Resultaten verschillen uiteraard per persoon. Maar hoe meer wetenschappelijk onderzoek er naar het gebruikte protocol is gedaan, hoe zekerder je kunt zijn van een specifiek programma. Voorbereiding, herstel en de terugkeer naar normale voeding verdienen minstens zoveel aandacht als de restrictieperiode zelf.

Sources

  1. de Cabo, R., & Mattson, M. P. (2019). Effects of Intermittent Fasting on Health, Aging, and Disease. New England Journal of Medicine, 381(26), 2541–2551. https://doi.org/10.1056/NEJMra1905136

  2. Burke, L. M., Whitfield, J., Heikura, I. A., et al. (2021). Adaptation to a low carbohydrate high fat diet is rapid but impairs endurance exercise metabolism and performance despite enhanced glycogen availability. The Journal of Physiology, 599(3), 771–790. https://doi.org/10.1113/JP280221

  3. Brandhorst, S., Choi, I. Y., Wei, M., et al. (2015). A Periodic Diet that Mimics Fasting Promotes Multi-System Regeneration, Enhanced Cognitive Performance, and Healthspan. Cell Metabolism, 22(1), 86–99. https://doi.org/10.1016/j.cmet.2015.05.012

  4. Longland, T. M., Oikawa, S. Y., Mitchell, C. J., Devries, M. C., & Phillips, S. M. (2016). Higher compared with lower dietary protein during an energy deficit combined with intense exercise promotes greater lean mass gain and fat mass loss: a randomized trial. The American Journal of Clinical Nutrition, 103(3), 738–746. https://doi.org/10.3945/ajcn.115.119339

Published

Ready to get started with the 5 Day Fast protocol?

Start from a strong basis in science and feasibility and get stuck in!